درمفهوم امروزی بوم گردی ، گردشگران علاوه بر طبیعت گردی با سبک زندگی متفاوتی آشنا می شوند وبا خود را برای مدتی کوتاه درشرایط زندگی افراد بومی قرارمی دهند.

اهمیت جایگاه بوم گردی

اکو (eco ) واژه ای است که اززبان یونانی گرفته شده است وبه معنی آمیزه ای از محیط زیست وزیستگاه است. ازهمین واژه کلمه اکو توریسم( ecotourism) به معنای طبیعت گردی درزبان فارسی گرفته شده است . اما دراصطلاح اکوتوریسم ها معمولا بخشی ازبوم شناسی را هدف خود قرارمی دهند .این واژه چند سالی است به مفهوم بوم گردی یا استقرار درزیستگاهای گوناگون دردل طبیعت وبه دور از زندگی شهری کاربرد یافته است وبا آن مفهوم گذشته که فقط شامل بخشی ازتماشای طبیعت وتحقیق درحیات طبیعی اطلاق می شد تقاوت یافته است .

درمفهوم امروزی بوم گردی ، گردشگران علاوه بر طبیعت گردی با سبک زندگی متفاوتی آشنا می شوند وبا خود را برای مدتی کوتاه درشرایط زندگی افراد بومی قرارمی دهند. هرچند این مفهوم نیز می رود که درساختمان ها واقامت گاههای روستایی محدود شده وشهر نشینان بوم گرد درعمل خودرا کاملا باسبک زندگی بوم نشینان هماهنگ نمی کنند، لیکن می توان گفت تاحدودی زندگی متفاوت وروستایی گونه برای مدتی محدود راتجربه می کنند.

امروزه بوم گردی درایران به بخشی از گردشگری تبدل شده است واین اتفاق خوبی است .زیرا دربوم گردی های رواج یافته آسیب کمتری به طبیعت وارد می شود و طبیعت آلایی کمتری رخ می دهد.همچنین شناخت وهمبستگی ملی افزایش می یابد واحساس تعلق به ایران پهناور وبرخوردار ازتمدن وفرهنگ غنی قوّت می گیرد.

سازمان میراث فرهنگی وگردشگری دستورالعمل های خاصی را برای ایجاد اماکن بوم گردی مقرر داشته است وبه صورت نوبه ای کما بیش این اماکن مورد بازرسی قرارمی گیرند . مهمترین الزامات مقرراتی ایجاد بومگردی طبق ابلاغ سازمان یاد شده را می توان به شرح زیر مورد توجه قرارداد:

۱- طراحی بومی Native design

درطراحی بومی باید میان ساختار های ساختمانی اقامتگاهها با طبیعت وفرهنگ منطقه هماهنگی باشد . طراحان بومی یک معمار ساده نیستند بلکه معمارانی هستند که دارای تخصص منطقه شناسی ،مردم شناسی ، اقلیم شناسی ، تاریخ وپیشینه سبک زندگی منطقه مورد نظر می باشند . هرچند علم ساختمان سازی ،سازه قابل ا عتماد و مکانیک ساختمان نیز می باید رعایت شود .

جایگاه بوم گردی

جایگاه بوم گردی

۲- میزبان محلی Local host

میزبان دراقامتگاه بومگردی باید فرد وافراد محلی با شند که حامل فرهنگ ، لباس ، رسوم پذیرایی وحتی تاحدودی گویش محلی به گردشگران باشند . بدین طریق ضمن زنده نگاه داشتن فرهنگ بومی حس زندگی دریک فضای جدید به گردشگران منتقل وگردشگران ازغنای فرهنگی وتنوع آداب ورسوم جای جای ایران عزیز مطلع شده وخاطرات ماندگاری رابا خود به همراه خواهند برد.

۳- خوراکی ها ونوشیدنی های بومی local food

بخش جذاب اقامت دراقامتگاه های بوم گردی پذیرایی از مهمانان با غذاها ونوشیدنی های محلی است . دراین اماکن معمولا خانم ها آشپزی کرده ونان گرم همان محل پخته وبرسرسفره آورده می شود . این اقدام شایسته سبب می شود علاوه براینکه رابطه مواد مصرفی در غذاها ونوشیدنی ها باطبیعت محل مورد توجه قرارگیرد ،وسعت سلیقه ودانایی پیشینیان هر منطقه درخصوص تطبیق دادن امکانات ومواداولیه موجود درمنطقه با ذائقه وطبیعت مردم همان منطقه نیزیاد آوری شود. این درحالی است که چند سالی است غذاهای ایرانی جای خودرا درهتل ها ورستوران ها به غذاهای فرنگی وغیر منطبق با سلامت مسافران وگردشگران داده ویا درچند نوع غذا محدود شده است . نوشیدنی ها دراین اقامتگاه ها برگرفته ازریاحین وگیاهان مفید محلی بوده که برای سلامتی مناسب بوده ومی توانند جای نوشابه های گازدار یا شکر داربا افزودنی های مضر برای سلامتی را نیز بگیرند وحتی دربازگشت به خانه نیز توسط گردشگران جایگزینی مناسب باشند.

۴- حفظ محیط زیست Environmental Protection

دراقامتگاههای بوم گردی می باید حفظ محیط زیست مورد توجه خاص قرار گیرد . این توجه شامل مواردی همچون مدیریت پسماند، صرفه جویی درمصرف آب ، صرفه جویی درمصرف انرژی واستفاده حداکثری ازانرژی های پاک نظیرانرژی حاصل از تابش خورشید وباد می شوند .

۵- دکوراسیونdecoration

دکوراسیون یا چیدمان وسایل زندگی وتزئینات الحاقی به فضای زندگی ( اعم ازاتاق ها ،دالان ها وحیاط ) حس ویژه ای رابه بیننده القاء می کند. دکوراسیون می باید با بوم ومنطقه استقرار اقامتگاه هماهنگ وبلکه معرف منطقه باشد. دکوراسیون تاثیر مستقیمی بر شادابی اهالی خانه ومهمانان یا افسردگی آنان دارد. رنگ به کاررفته واشیاء وحجم های نصب شده درمحل اقامتگاه باید حس همان منطقه را به گونه ای به گردشگرمنتقل نماید که تعارضی میان دیده ها وتصورات ونقش بسته های ذهنی او پیش نیاورد بلکه با یک هارمونی مناسب آرامش بخش روح مهمان دردوران اقامتش دراقامتگاه بومگردی باشد.به بیان دیگر دکوراسیون درکنار سایل اجزای یادشده بالا یک بسته به هم مرتبط و پیوسته هستند که انتقال مفهوم یا مفاهیمی خاص به ذهن گردشگر را هدف گذاری کرده اند.ازاین روی دراماکن بومگردی قراردادن اشیای مدرن وبرخورداراز مفاهیم انتزاعی مدرن نباید مطرح باشند بلکه هر جزء از دکور بخشی ازهمان طبیعت را شامل باشد .

۶- مراسم وآئین های بومی Regional ceremony

برنامه ریزی برگزاری مراسم وآئین های بومی ومنطقه ای برای گردشگران می تواند برای گردشگران خاطره ساز ، آموزنده و الهام بخش باشد. ازاین روی همزمان ساختن جشنواره های منطقه ای طبیعت محورنظیر جشن گندم ،جشن گلابگیری،جشن زعفران و…بافراخوان دعوت ازگردشگران باید دردستور کار جذب گردشگر قرارگیرد .همچنین است آیین های عروسی وامثال آن که نوعا”با موسیقی محلی حال وهوایی خاص به مراسم وساعات حضور گردشگران دربومگردی ها می بخشد.درعمق این مراسم مجموعه ای ازباورها واعتقادات وفرهنگ ها خود نمایی می کنندو غالب این گونه مراسم آیین های ارزش محوری هستند که سالها درهمبستگی وپیوسته گی مردمان محل مورد بازدید تاثیر دارای گذاری عمیق بوده اند.ارزش هایی نظیر تحکیم خانواده ، قناعت ، شکر گزاری ، وفاداری ، شجاعت ،تکریم بزرگان و…

۷- راهنمایان محلی Local guides

دراقامت گاههای محلی می باید راهنمایانی حاضر باشند که ازیک سوی درگشت های محیطی طبیعت راه بلد وخبره باشند تا آسیبی متوجه گردشگران نشود وگردشگران به زیبایی ها وجاذبه های طبیعی نیز بیشتر توجه نمایند. بدیهی است طبیعت دربسیاری ازموارد با پسوند « وحشی» توصیف شده است ولذت بردن ازطبیعت وگشت وگذار دردامان این عرصه خداداد بدون همراه داشتن راهنمایان محلی می تواند بامخاطراتی همراه باشد. ازسوی دیگر بتوانند پاسخگوی سوال های گردشگران درباره منطقه ،طبیعت وفرهنگ وآداب ورسوم وحتی تاریخ و پیشینه آن باشند.

نکته قابل توجه دیگر اینکه نباید ازاقامتگاهای بوم گردی انتظار یک هتل راداشت. تخت راحت ، حمام وسرویس بهداشتی اختصاصی، ندیدن روی آفتاب ومهتاب وباد وباران خاص هتل ها می باشند که دارای تعریف خاص خود هستند.اقامتگاه بومگردی تجربه زندگی درطبیعت است باهمه تعاریفی که می توانیم ازطبیعت داشته باشیم .

البته ملاحظات لازم ایمنی وبهداشتی دراین اقامتگاهها مورد توجه وتاکید سازما میراث فرهنگی وگردشگری بوده ومی باشد اما درهرصورت همانگونه که درابتدا ذکر کردیم بوم گردی معادل طبیعت گردی است لیکن کمی برنامه ریزی شده ترومطمئن تر.

اهم فوایدی که دراستفاده از اقامت گاه های بومگردی مورد توجه قرارگرفته است به شرح زیراست:

– توجه به اقتصاد محلی وایجاد اشتغال درروستاها وجلوگیری ازمهاجرتهای بی رویه به شهرها وکاهش تولید کشاورزی.

– ارتقاء شاخص های توسعه جوامع محلی ازطریق الزامات آموزشی موسسان وگردانندگان وکارکنان اقامتگاههای بومگردی.

– آشنایی با فرهنگ ملی ازطریق شناخت خرده فرهنگ ها در جامعه میزبان

– آشنایی با غذاهای محلی وجلوگیری ازهجوم فرهنگی به اجزای فرهنگ ایرانی ازجمله ازطریق ترویج تغذیه غیر ایرانی.

– حفاظت محیط زیست و کاهش آسیب به آب وهوا وخاک وگیاهان

– برخوردارشدن ازتنوع سبک زندگی وآشنایی با گونه های متفاوت زندگی اقوام ایرانی.

– وبلاخره پرداخت یک هزینه سفر مناسب برای برخورداری ازسفری خاطره انگیز وپر دستاورد.

آسیب شناسی:

نکته ای که می باید دراین گونه سفر ها چه برای گردشگران وچه برای میزبانان ودایرکنندگان اقامتگاههای بومگردی بسیار مورد توجه قرارگیرد این است که سبک زندگی دردوفضای متفاوت را بایکدیگر مخلوط ننمود ودرشهر وزندگی شهری به فکر ساختارهای زندگی روستایی وطبعیت محور نیفتاد زیرا درشهرها باتوجه به گسترش فرهنگ آپارتمان نشینی ،محدودیت فضا وهمجواری های نزدیک، رعایت نکاتی خاص می باید مورد نظر باشد که باعث مزاحمت با همسایگان مجتمع های آپارتمانی یا خانه های کوچک وبه هم چسبیده شهری نشوند. درنقطه مقابل نیز رفت وآمد شهر نشینان با روستائیان نباید به استحاله فرهنگ رفتاری اصیل بوم نشینیان منجر شود مسائلی ازقبیل لباس ، حجاب ، گویش ومحاوره ، مبانی رفتاری درخانواده و…

همچنین نباید ازبوم گردی واقامتگاههای بومگردی فقط ساخت یک مکان با معماری خاص مورد توجه قرارگیرد، بلکه بومگردی شامل مجموعه ای از رفتارها وکنش ها وواکنش هاست که اقامتگاه بخشی ازآن است وانتقال نوع زیست هتل گونه به اقامتگاه بومگردی ازنظر رفاهیات وامکانات وتغذیه وغیره یک تهدیدهویتی برای اقامتگاه بومگردی است.

همچنین بخوانیم:

ظرفیت گردشگری در روستاها

  • نویسنده : مجله سفرسالم
  • منبع خبر : مجله سفرسالم