گنبد قابوس میلی باشکوه از سده چهارم است که در استان گلستان بنا شده است.

گنبد قابوس میلی باشکوه از سده چهارم

گنبد قابوس یکی از خوش تناسب ترین ساختمانهای جهان در سده چهارم در سال ۳۹۷ هجری در گرگان (شهر گنبد کاووس ) ساخته شده است.این ساختمان یک میل راهنماست که هم نشان شهر بوده و هم گور قابوس بنیاد کننده آن.

گرگان در قرن ۱۰ میلادی (دوره آل زیار) یکی از ولایت‌های بزرگ ایران بود و به امیران روشنفکر نامور بود، مانند کاوووس وشمگیر که ابن سینا را به دربار خود خواند.قابوس بن وشمگیر ملقب به شمس‌المعالی مردی ادیب و شاعر و خوشنویس بود و اشعاری را به فارسی و عربی می‌سرود و دربارش به مرکزی برای حمایت از دانشمندان بدل شده‌بود، اما از سویی در اواخر عمرش سنگدل و خشن شد.دوره پادشاهی او به دو بخش تقسیم میشود.نخست قبل از مرگ رکن‌ الدوله و دوره دوم که با یک وقفه ۱۸ ساله همراه بود , پس از مرگ عضدالدوله و تضعیف آل‌ بویه.

بلندای این ساختمان حدود ۵۵ متر است و بر روی یک تپه ۱۵ متری ساخته شده است.” ده پاپیل” گرداگرد استوانه آن را فرا گرفته است.گنبد آن از نوع رک است.هیچ آرایه آجری ( جز کتیبه های آن ) دیده نمیشود.

بنا دارای ۱۰ کتیبه به خط کوفی است متن آن چنین است:

  • بسم الله الرحمن الرحیم
  • هذا القصر العالی
  • الامیر شمس‌المعالی
  • الامیر ابن الامیر
  • قابوس بن وشمگیر
  • امر ببنائه فی حیاته
  • سنة سبع و تسعین
  • و ثلثمائة قمریة
  • و سنة خمس و سبعین
  • و ثلثمائة شمسیة

که ترجمه آن به فارسی میشود:

  • به نام خداوند بخشندهٔ مهربان
  • این است کاخ باشکوه
  • امیر شمس معالی
  • امیر پسر امیر
  • کاووس فرزند وُشمگیر
  • فرمان داد به ساخت آن در دوران زندگی‌اش
  • سال سیصد و نود
  • و هفت هجری قمری
  • و سال سیصد و هفتاد
  • و پنج خورشیدی

کتیبه گنبد قابوس

پی‌سازی بنا از زمین سفت آغاز و تا بلندای۱۵ متری با آجر و مصالح مانند خود بنا انجام شده‌است. درون پای بست سردابی وجود داشته که پاکار تاق آن هنوز بر جای است ولی بر اثر کاوش‌های پیاپی کاوشگران گنج ,آثاری از کف آن بر جای نمانده‌ است.

گنبد قابوس در مورخ ۱۵ دیماه ۱۳۱۰ در فهرست آثارملي و شماره ۸۶ به ثبت ملی رسیده است . همچنین این بنا در همایش سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت شد.

  • نویسنده : ذاکر